مقدمه تشيع در طول تاريخ خود ، ادوار پرفراز و فرودى را پشت‌سر نهاده است كه هريك از آن‌ها ، بخشى از روند تكامل تاريخى جامعهء شيعه را تشكيل مىدهند و در هر دوره بسته به شرايط و موقعيت‌هاى سياسى و اجتماعى حاكم بر جهان اسلام ، بعد يا ابعادى از فرهنگ و تاريخ شيعه ، رشد و تعالى يافته است . در يك تقسيم‌بندى كلى تاريخ تشيع را به سه دوره مىتوان تقسيم نمود ، هرچند به لحاظ زمانى ميان آن‌ها تناسبى به چشم نمىخورد ؛ برخى كوتاهند و زودگذر و بعضى طولانى و بلندمدت ، و نيز به لحاظ اهميت و تأثيرگذارىشان بر روند تكامل نسبى فرهنگ شيعه نيز متفاوتند . نخستين دورهء تاريخى ، دورهء حضور ائمه عليهم السّلام است كه حدود دويست و پنجاه سال به طول انجاميد و بىشك اين دوره در شكل‌گيرى فرهنگ شيعه بيشترين تأثير را به خود اختصاص داده است و در واقع دستاوردهاى فرهنگى اين دوره ، كه حاصل تلاش‌ها و تعليمات امامان عليهم السّلام بوده ، بن‌مايهء فعاليت‌هاى فرهنگى شيعيان در ادوار بعدى ، و سرمايهء تشيع اصيل گرديد . دورهء دوم ، عصر آغاز غيبت امام دوازدهم و دورهء نائبان خاص است كه به مدت شصت و نه سال به درازا كشيد و از آن به عصر غيبت صغرى ياد مىشود . در اين